elblÄ…ska gazeta internetowa
8 września 2010, Czcibora, Marii, Serafiny
;)
Karl Pangritz
onEl.pl > Artykuły > Elbląskie historie, dodano dnia: 10 listopada 2009;)
W dawnym Elblągu wiele ulic, zaułków, a nawet dzielnic swoją nazwę wywodziło od imienia bądź nazwiska właściciela posesji lub majątku. Bez wątpienia największym obszarem o takiej proweniencji nazwy była Kolonia Pangritza – dzisiejsza Zawada. Warto przypomnieć sobie dzieje tej dzielnicy Elbląga i wspomnieć postać Karla Pangritza, jej założyciela.Karl Pangritz urodził się ok. 1760 r. Interes życia zrobił, gdy w roku 1801 wraz z młodszym bratem Gotfrydem zakupił od miasta spory obszar nieużytków położonych na północ od Elbląga. Obszar ten powiększył o dzierżawione od kupców sąsiednie grunty. Zamiarem braci była uprawa roli, jednak ubogie piaski Zawady dawały zbyt słabe plony, aby było to opłacalne. Na wzniesieniu, nazywanym wówczas Alte Welt - Stary Świat, gdzie dziś stoi kościół św. Pawła, w wielkim ogrodzie wybudował dwór. Pozostałą ziemię (4 morgi chełmińskie) w 1807 roku podzielił na małe działki i za niewielkie pieniądze dzierżawił ubogim rzemieślnikom. Najczęściej byli to miotlarze, producenci wieńców, rzemieślnicy i najemnicy, którzy znaleźli tanie miejsce pobytu w pobliżu miasta. Gdy w latach 20-tych XIX w. nastał kryzys, przesiedliło się tu wielu biedniejszych elblążan. Później doszli do tego robotnicy przemysłowi z Mazur, Warmii i Mazowsza.
Kolonia Pangruitza zaczynała się na ulicy Lubranieckiej i kończyła na wąwozie Babicy. Od zachodu granicę wyznaczała ulica Browarna i dzisiejszy park Modrzewie (który do majątku nie należał), a od wschodu – ul. płk. Dąbka. Były tu dwa wzgórza: Stary Świat i Nowy Świat. Na obu stanęły najpierw karczmy, a później kościoły: na Starym Świecie ewangelicki św. Pawła, a na Nowym Świecie – katolicki św. Wojciecha.
Do 1913 roku kolonia była majątkiem, nienależącym do żadnej gminy. Kilkakrotnie przymierzano się do włączenia jej w granice miasta, ale rajcy Elbląga obawiali się, że spowoduje to zbytnie obciążenie dla budżetu. Dopiero w roku 1913, po długich negocjacjach podjęto decyzje o przyłączeniu dzisiejszej Zawady do Elbląga. Zachowano przy tym dawną nazwę – Pangritzkolonie. Nowa dzielnica miasta zajmowała powierzchnie 87 ha i zamieszkiwało ją wówczas 4012 osób, z czego 2577 było ewangelikami, a 1415 katolikami. Było też siedmiu innych chrześcijan, siedmiu Żydów. Wśród mieszkańców kolonii było też kilka rodzin z Polski.
Pomimo przyłączenia do miasta, Kolonia Pangritza zachowała swoją odrębność i koloryt. Było tu wszystko, co jej mieszkańcom potrzebne było do życia: własna poczta i księgarnia, lekarz i apteka, sklepy, piekarnie i rzeźnik, dwa kościoły i dwie szkoły, aż trzy gospody i kluby dla mieszkańców oraz stowarzyszenia robotnicze. Były też niewielkie domki z ogródkami oraz duże ogrody działkowe założone w latach I wojny światowej. Gdy w roku 1927 doprowadzono tu linię tramwajową nr 2, życie stało się trochę łatwiejsze, bo szybciej można było dotrzeć do miasta. Ale w kolonii żyli ludzie prości i biedni.
Wojnę Kolonia Pangritza przetrwała prawie nie zniszczona. Plądrowanie i dewastowanie zaczęło się po wejściu wojsk rosyjskich. Dawni mieszkańcy pozostali tu aż do 1947 roku i dopiero wtedy zostali wysiedleni. Później niewiele tu się działo, ale klimat odrębności kolonii przetrwał dziesiątki lat. Jeszcze na początku lat 70-tych Zawada miała charakter podmiejskiej wioski, a drogi były brukowane lub gruntowe. Dopiero w roku 1975 ruszyła tu wielka budowa nowego osiedla mieszkaniowego. Jako pierwsze wybudowano bloki przy ul. Wiejskiej, a później Podgórnej. Wyburzono wiele starych domów.
Karl Pangritz umarł w roku 1835. Już wtedy dzieło jego życia było imponujące - na jago gruntach stały już 132 domy i mieszkało tu 225 rodzin. Dziś Zawada jest największą dzielnicą mieszkaniową Elbląga, ale są takie miejsca, które zachowały klimat dawnej Kolonii Pangritza.
Fot. Gospoda Stary Świat w okolicy kościoła św. Pawła oraz gospoda Nowy Świat obok kościoła Św. Wojciecha.
autor: Juliusz Marek
wyświetl do wydruku
wyświetl do wydruku
|
1 z 1
Możliwość dodania komenatrza do artykułu wymaga zalogowania się do serwisu;
Jeżeli nie masz jeszcze konta użytkownika zapraszamy do formularza rejestrującego
Jeżeli nie masz jeszcze konta użytkownika zapraszamy do formularza rejestrującego
Komentowane artykuły
Brak komentowanych artykułów.
Brak komentowanych artykułów.
Nasi partnerzy
onEl.pl - projekt i wykonanie: 