Bernard Loeser

onEl.pl > Artykuły > Elbląskie historie, dodano dnia: 24 września 2009

17.04.1835 Quedlinburg † 02.05.1901 Berlin
Spośród wielkich przemysłowców XIX i XX wieku, którzy doprowadzili do dynamicznego rozwoju Elbląga, ten jest najmniej znany. Zadbali o to sami Niemcy, którzy na fali nazizmu i nienawiści do Żydów postanowili wymazać jego imię z historii miasta.

W drugiej połowie XIX wieku do Elbląga zaczęła napływać wielka fala robotników. Wzrastało zapotrzebowanie na mieszkania, żywność i używki. Moda na palenie papierosów ogarnęła całe społeczeństwo. Do Elbląga zwożono cygara i tytoń. Przy ulicy Odzieżowej, która w tym czasie nosiła nazwę Dużej Ulicy Ceglanych Bud (Grosse Zieggelscheunstrasse), działała niewielka fabryka tytoniowa Kohlweck & Company. W 1874 roku odwiedził ją berliński kupiec, współwłaściciel dużej hurtowni cygar Loeser Und Wolff. Bernard Loeser namówił Kohlwecka do sprzedaży części udziałów i tak powstała spółka Kohlweck Und Loeser.

Już w II połowie XIX wieku przemysł tytoniowy był obok przemysłu metalowego najdynamiczniej rozwijającym się w Elblągu. Zanim przybył tu Loeser, w mieście działały trzy fabryki tabaki i cygar, zatrudniające łącznie ok. 200 pracowników. Po wejściu Loesera do biznesu, zatrudnienie zaczęło gwałtownie rosnąć, by w 1895 roku osiągnąć wielkość 1,5 tys. osób. Były to głównie młode kobiety zatrudnione przy zwijaniu cygar.

Kim był Bernard Loeser i jak trafił do Elbląga? - Wraz ze starszym o 10 lat Karlem Wolffem w 1865 roku założył w Berlinie na Alexanderplatz firmę zajmującą się handlem cygarami. Gdy Wolff prowadził interesy w stolicy, Loeser jeździł po całym kraju, szukając nowych rynków zbytu. Tak trafił do Elbląga, gdzie w dynamicznie rozwijającym się przemysłowym mieście ujrzał dla siebie wielka szansę zrobienia biznesu. Na miejscu bowiem było wszystko: klienci – olbrzymie rzesze robotników, tania siła robocza – bezrobotne kobiety, surowiec – elbląski port od lat importował tytonie z całego świata, wreszcie tradycja – małe fabryki z praktyką, ale bez rozgłosu. Loeser połączył to wszystko w jedno i natchnął olbrzymim dynamizmem. Wkrótce też wykupił 100 proc. udziałów w spółce, stając się jej jedynym właścicielem lecz za aprobatą berlińskiego wspólnika fabryce dał znaną w całym kraju, a nawet w Europie markę „Loeser Und Wolff”.

Z małej fabryczki w ciągu 10 lat Loeser uczynił potężny zakład. W latach 1880-82 wybudował imponujące jeszcze dziś potężne fabryczne hale u zbiegu ulic Odzieżowej i Królewieckiej. Zatrudnienie wzrosło do granic możliwości elbląskiego rynku. Dalekowzroczny kupiec w 1885 roku wybudował więc fabrykę w Braniewie. Kolejne fabryki wybudowano już po śmierci Loesera - w Malborku i Starogardzie Gdańskim. W 1900 roku zakłady w Elblągu i Braniewie zatrudniały 2 tys. osób, produkowały rocznie około 100 milionów cygar.

Wysoka jakość cygar, produkowanych początkowo wyłącznie z importowanych z Jawy i Sumatry tytoni, wpłynęła na wielki sukces handlowy firmy. Sprzedaż rosła, firma „Loeser und Wolff” eksportowała swoje wyroby do Europy, Afryki, Azji, a nawet do Japonii. W latach następnych uruchomiono uprawy tytoniu w okolicach Sadlinek i Ryjewa. W 1881 Bernard Loeser z powodzeniem zaprezentował swoje cygara na wystawie światowej w Melbourne. Firma miała bardzo dobrą markę i była chlubą Elbląga. Znana była także z nowatorskich rozwiązań i świadczeń socjalnych. Dla uczczenia 25-lecia fabryki w Elblągu, w 1899r. dotychczasową Małą Ulicę Ceglanych Bud nazwano Loeserstrasse. Bernard Loeser zmarł 2. maja 1901. Pochowany został na cmentarzu żydowskim Wannsee w Berlinie.

Wspólnik Loesera - Karl Wolff zmarł rok później. Do 1937 roku firma znajdowała się w rękach spadkobierców. W ramach „aryzacji” przedsiębiorstwo przejęte zostało przez zamieszkałego w Berlinie długoletniego dyrektora spółki - Waltera Beyera i nazwane Walter Bayer. Hitlerowcy zmienili też nazwę elbląskiej ulicy Loesera na Zigarrenmacherstrasse (Wytwórców Cygar). Koniec wojny był jednoznaczny z końcem wielkiej firmy tytoniowej w Elblągu, Braniewie, Malborku i Starogardzie Gdańskim. Ale sama firma przestała istnieć w Niemczech dopiero 30 czerwca 1983 roku.

autor: Juliusz Marek
wyświetl do wydruku